Pelerine
Inv.nr. OKT.TEX.0263: pelerine
Tot en met 5 september a.s. is in museum TwentseWelle in Enschede een prachtige textieltentoonstelling: Onverwacht klederdracht. Zie website.
Als vrijwilligers in het textieldepot zijn mijn collega en ik de afgelopen maanden bezig geweest om de kledingstukken voor deze expositie uit het depot te halen en waar nodig te strijken en te herstellen/conserveren. Eind juni heb ik gewerkt aan een pelerine, een prachtig schoudermanteltje uit ca.1900, dat op zon- en feestdagen werd gedragen door een rijke boerin uit de omgeving van Weerselo.
Inv.nr. OKT.TEX.0263 achterzijde
Vol bewondering heb ik de vele stofsoorten, waarvan dit kledingstuk gemaakt is, door mijn handen laten gaan. De verschillende texturen van de stoffen, met allemaal een andere glans, geven het ogenschijnlijk saaie zwarte manteltje een kleurrijke en sjieke uitstraling.
De ondergrond is van zwarte wol die in een astracan-achtige structuur is gebreid, waardoor het licht mooi geabsorbeerd wordt. Op de rug- en schouderpartij zit een zachtglanzende fluwelen kraag waarop met zwarte kraaltjes een zwierig symmetrisch patroon geborduurd is. De kraag heeft een geschulpte rand en is afgezet met grove zwarte wol die zodanig los geweven is dat het op bont lijkt. Het fluweel is licht aan het verkleuren en je kunt nu goed zien dat de kleur zwart helemaal niet bestaat, want dit fluweel is eigenlijk heel diep donkerblauw. Opvallend aan deze pelerine is de vakkundigheid waarmee het gemaakt is. De onderzijde van de fluwelen kraag is goed verstevigd met een geweven linnen en alles is zorgvuldig aan elkaar gezet. Gedegen handwerk met kennis van materialen.
De voering van deze korte cape heeft de tand des tijds niet helemaal goed doorstaan en vertoont hier en daar wat gaten en zowel de geschulpte rand als het kralenborduursel zijn op een paar plekken losgeraakt. Het conserveren van dit deel zal geen gemakkelijke taak zijn, want de kraag met stugge linnen ondergrond is erg dik en laat zich niet makkelijk doorboren met een naald. En alles wat ik doe moet reversibel zijn, dus voorzichtigheid is geboden.
Met grote steken wordt de wollen rand weer vastgezet zodat de schulprand mooi doorloopt en niet hinderlijk onderbroken wordt door lelijke gaten van hangend wol. De kraaltjes op het fluwelen gedeelte zijn wat lastiger te redden. Het garen waarmee deze kralen zijn vastgezet is aan het vergaan, waardoor de kraaltjes er op veel plekken spontaan zijn afgevallen. De losse eindjes draad die daardoor zijn ontstaan moeten voorzichtig worden vastgezet en de afgevallen kralen opnieuw aangeregen. Helaas zijn in de loop der jaren heel veel kraaltjes verloren gegaan, dus op enkele plekken is de kale gebreide bies zichtbaar waarop ze ooit hebben gezeten. Dat is jammer en prachtig tegelijk want dit verval hoort bij zo’n oud kledingstuk en die tekenen des tijds hebben hun eigen charme.
Inv.nr. OKT.TEX.0263: kralenversiering rugpand
Hoe langer ik met dit manteltje bezig ben, hoe meer ik zin heb om ook zoiets te dragen, maar dan in een eigentijdse variant om mijn koude schouders en bovenarmen in de tussenseizoenen warm te houden als je even naar buiten loopt. Door de korte lengte van een schoudercape zijn je onderarmen en handen helemaal vrij om te bewegen, veel handiger dan een lange poncho of grote omslagdoek met lastige flappen en franjes. ‘s Avonds thuis ontdek ik na wat googlen dat ik niet de enige ben die dit zo ziet, want ik vind heel makkelijk een paar breipatronen en zelfs een paar oude exemplaren op marktplaats.nl en speurders.nl. Niet zo mooi als dit prachtexemplaar, dat eigendom is van de Oudheidkamer Twente, maar voor zo’n 50 euro kun je al de gelukkige bezitter zijn van een opvallend kledingstuk met historie!
Op Wikipedia lees ik dat een pelerine, ook pellerine of pelarine genoemd, een kort manteltje is, genoemd naar een door bedevaartgangers gedragen kledingstuk. De pelerine wordt meestal gedragen als overmantel, maar een pelerine van bont kan ook op feesten worden gedragen. De pelerine bedekt de schouders en bovenarmen. Op de website van de Pylgeralmanak (almanak voor de pelgrim) blijkt dat een pelerine oorspronkelijk van sterk leer werd gemaakt om de schouders van de pelgrim te beschermen tegen de regen. Deze allereerste pelerines werden versierd met schelpen. Foto’s van 2 oude lederen pelgrimsmanteltjes staan hier. Even naar beneden scrollen en dan kom je ze wel tegen.
Pelerine? Pelgrim? Die woorden lijken aan elkaar verwant, maar met 3 jaar middelbare-school-Frans is dat geen parate kennis voor mij, dus ik moet even internetten voor ik erachter kom hoe het zit. Op etymologiebank.nl vind ik het verlossende antwoord: in het Frans is ‘le pèlerine’ uiteraard een schoudermantel, en ‘le pèlerin’ is ‘de pelgrim’!
Leuk om te weten: er zijn heel wat beroemde dragers van pelerine’s en gelijksoortige gewaden.
- Sherlock Holmes droeg een Havelock, een mouwlozemantel met aangenaaide pelerine.
- Pausen, kardinalen en bisschoppen dragen een Mozetta (ceremonieel schouderstuk) en koningen en keizers dragen er ook één als onderdeel van het kroningsgewaad.
Tot slot nog een link naar een heel eigentijdse en sculpturale pelerine uit 2010 van modeontwerper Lisa Shahno.
Als je de pelerine uit 1900 in zijn volle glorie wilt zien en het kralenborduursel op de rugpartij wilt bewonderen ben je tot en met 5 september 2011 van harte welkom in museum TwentseWelle in Enschede.
Deze pelerine is eigendom van de OudheidKamer Twente. Museum TwentseWelle bewaart en conserveert in haar depot veel goederen van deze vereniging, waaronder de textielcollectie. Voor meer informatie over de vele activiteiten van deze vereniging: www.oudheidkamertwente.nl
Naschrift d.d. 18 september:
Inmiddels is de tentoonstelling voorbij en zijn alle kledingstukken weer in het depot opgeborgen. Deze pelerine heb ik nu uitgebreider kunnen fotograferen, en de nieuwe foto's zijn nu toegevoegd aan dit item.
Thea
18 juli 2011
Hoi Dianne,
sinds ik je verhaal over de pelerine heb gelezen, ben ik regelmatig dit woord tegengekomen. Eerder had ik er nog nooit van gehoord !