Schootjak
Op 18 september heb ik bij de foto-serie over bedrukte stoffen het mooie stofpatroon van dit jak al geplaatst en omdat dit zo’n bijzonder kledingstuk is laat ik het nu uitgebreider zien. Voor een close-up foto van de stof zie mijn blogtekst van 18 september.
Inv.nr. MJ.856
Schootjak, bovenkleding vrouw, streekdracht, ca. 1880-1890.
De katoenen stof van dit jak heeft een donkerrode wijnkleurige ondergrond waarop roze figuurtjes ronddansen.
In het depot van museum TwentseWelle hangen veel jakken, sommige zijn kort tot aan de taille, andere zijn langer en hebben een aangenaaide schoot zoals dit exemplaar.
Zo’n schoot reikt vaak tot aan de knieën, maar kan ook korter zijn, en de schoot werd aan de voorkant vaak glad aan het lijfje genaaid en aan de zijkant en achterzijde gerimpeld. Dit schootjak heeft aan de voor- en zijkant kleine rimpeltjes en aan de achterzijde flinke plooien waardoor het ruim valt. Een dergelijk jak werd bijna altijd over de rok (en een paar linnen onderrokken voor het wijde crinoline-efect) gedragen. Net zoals veel streekdracht-schootjakken uit die periode heeft dit exemplaar lange mouwen, is het nauwsluitend en sluit het aan de voorzijde d.m.v. haakjes en oogjes.
Hoewel in de streekdracht de rok vaak van een andere stof en/of kleur was dan het jak, en in de burgerdracht jak en rok vaak van dezelfde stof waren, is dit geen strikte scheiding. Er zijn voorbeelden bekend van streekdrachten jakken en rokken van dezelfde stof. Dit kledingstuk is typisch streekdracht en is hoogstwaarschijnlijk gedragen bij rokken van een andere stof.
Inv.nr. MJ.856: schootjak binnenstebuiten.
Inv.nr. MJ.856: binnenzijde schoudernaad en mouw-aanzet.
Net als eerder besproken kledingstukken uit de 19e eeuw, is dit jak ook helemaal handgemaakt. Ik heb een zwak voor de binnenkant van handgemaakte kleding, daarom twee foto’s van de binnenzijde. Het lijfje is gevoerd met witte katoen, de mouwen zijn gevoerd met bruine katoen en de schoot is niet gevoerd. Je kunt goed zien dat de schouderlijn gecorrigeerd is met een 2e stiksel. Let ook op de fijne witte steken die het rafelen van de naad moeten voorkomen.
Inv.nr. MJ.856: bobbet-kraagje
Tot slot nog een typisch kenmerk van dit kledingstuk: de kraag.
Streekdrachtdeskundige Wielent Harms heeft me hierover het volgende verteld:
Eigenlijk is het geen kraag, maar een versiering die “Bobbetkraag” wordt genoemd en de oorsprong van dit soort kraagjes ligt in de Biedermeiertijd. In de Biedermeier-burgerdracht droegen de dames bij het zedig hooggesloten lijfje vaak een geborduurd of kanten kraagje. De streekdracht maakte zijn eigen variant, door van de vijfschaften stof waar het lijfje van gemaakt was, een platte kraag te maken in de vorm van een halve maan. Deze kragen waren glad (kleine plooien zijn onmogelijk bij de stevige vijfschaften stof) en werden gevoerd met een gedessineerde katoenen stof.
Na verloop van jaren zijn er varianten van ontstaan zoals de losse geplooide nepkraag van dit rood/roze schootjak en nog wat later was het enkel een geplooide versiering op het rugpand. Soms vastgestikt, soms los uitwaaierend. Bobbet-kragen zag je erg veel in de omgeving Rijssen/Gramsbergen, maar het is niet 100% zeker dat het alleen maar in die omgeving voorkwam, mogelijk werd het ook in andere delen van Nederland zo gedragen.
Inv.nr. OKT.TEX.0071.b-5: detail rugpand.
Jak, bovenkleding vrouw, ca. 1940
Inv.nr. OKT.TEX.0585: detail rugpand.
Jak, bovenkleding vrouw, ca. 1900.
Nog meer schootjakken zien?
Jakken kwamen in allerlei variaties voor, afhankelijk van de periode en het gebruik: korte en lange mouwen, korte schoot of geen schoot, burgerkleding of streekdracht, verschillende stoffen en in de empiretijd een schootje met verhoogde taillelijn.
Geraadpleegde literatuur:
- Overijsselse Streekdrachten, weerspiegeling van voorbije mode (2008).
Door Wielent Harms. Uitgeverij: IJsselacademie.
Veel dank aan Wielent Harms voor zijn informatie over schootjakken in het algemeen en de bobbet-kraag in het bijzonder.
Schootjak MJ.856 is eigendom van Museum TwentseWelle in Enschede
De 2 andere jakken (OKT.TEX) zijn eigendom van de OudheidKamer Twente. Museum TwentseWelle conserveert in haar depot veel objecten van deze vereniging, waaronder de textielcollectie. Voor meer informatie over de activiteiten van deze vereniging: www.oudheidkamertwente.nl